Czujesz ciągły niepokój, Twoje serce bije jak oszalałe, masz problemy ze snem, a waga spada, mimo że jesz więcej niż zwykle? Często zrzucamy takie objawy na przewlekły stres, przepracowanie, a nawet nerwicę. Słyszymy od otoczenia „musisz po prostu zwolnić”.
Tymczasem przyczyną może być Twoja tarczyca, a dokładnie nadczynność tarczycy.
Dobra wiadomość? Nadczynność tarczycy można dziś bardzo precyzyjnie zdiagnozować i skutecznie leczyć. Jako endokrynolog każdego dnia pomagam pacjentom uporać się z tym problemem i odzyskać równowagę hormonalną.
Zobacz, skąd bierze się ten problem i jak krok po kroku wygląda powrót do zdrowia.
Wolisz słuchać?
Zobacz mój poradnik wideo.
Zanim przejdziesz do lektury, zapraszam Cię do obejrzenia krótkiego filmu, w którym osobiście wyjaśniam, z czym wiąże się nadczynność tarczycy.
Czym jest nadczynność tarczycy (hipertyreoza)?
Nadczynność tarczycy to stan, w którym tarczyca wymyka się spod kontroli i produkuje za dużo hormonów – tyroksyny (T4) oraz trijodotyroniny (T3).
Hormony te są odpowiedzialne za kontrolowanie tempa metabolizmu w każdej komórce Twojego ciała. Kiedy jest ich za dużo, Twój organizm zaczyna pracować na drastycznie podwyższonych obrotach. Przyspiesza przemiana materii, ale jednocześnie zaburzona zostaje praca kluczowych narządów: serca, układu nerwowego i pokarmowego.
Choroba ta jest rzadsza niż niedoczynność tarczycy (szacuje się, że dotyczy około 1-2% populacji ogólnej) i zdecydowanie częściej diagnozuje się ją u kobiet.
Objawy nadczynności tarczycy
Objawy nadczynności mogą rozwijać się powoli, miesiącami, ale w wielu przypadkach narastają gwałtownie w ciągu zaledwie kilku tygodni. Z racji tego, że hormony tarczycy działają na cały organizm, sygnały alarmowe są bardzo różnorodne:
- Układ nerwowy i emocje – ciągłe rozdrażnienie, niepokój, bezsenność, poczucie wewnętrznego „rozdygotania” i drżenie rąk.
- Metabolizm i waga – niezamierzona utrata masy ciała (lub duże trudności z jej utrzymaniem), mimo normalnego lub wręcz zwiększonego apetytu.
- Układ pokarmowy – częstsze wypróżnienia, a nierzadko przewlekłe biegunki.
- Serce i krążenie – przyspieszone bicie serca (tachykardia), kołatania, uderzenia gorąca.
- Skóra, włosy i mięśnie – skóra staje się wilgotna i ścieńczała, pacjenci źle znoszą wyższe temperatury (nietolerancja ciepła) i nadmiernie się pocą. Włosy stają się cienkie i mocno wypadają. Może pojawić się też ból i osłabienie siły mięśni.
- Hormony płciowe – u kobiet cykle miesiączkowe często ulegają skróceniu, a same miesiączki są mniej obfite. U obu płci często dochodzi do znacznego spadku libido.
- Oczy (w przypadku choroby Gravesa-Basedowa) – pieczenie, uczucie piasku pod powiekami, łzawienie, obrzęk i zaczerwienienie spojówek, a w skrajnych przypadkach widoczny wytrzeszcz oczu.
Główne przyczyny nadczynności tarczycy
Choroba Gravesa-Basedowa.
Zdecydowanie najczęstsza przyczyna. To choroba autoimmunologiczna, w której organizm wytwarza przeciwciała zmuszające tarczycę do ciągłej, nadmiernej pracy.
Wole guzkowe nadczynne.
Może to być pojedynczy guzek lub wole wieloguzkowe. Guzki stają się autonomiczne i produkują nadmierną ilość hormonów niezależnie od potrzeb organizmu.
Zapalenie tarczycy.
Np. podostre zapalenie tarczycy, w którym na skutek uszkodzenia komórek zmagazynowane hormony nagle uwalniają się do krwi.
Leki i nadmiar jodu.
Stosowanie niektórych leków kardiologicznych (np. Amiodaronu) czy np. leków stosowanych w immunoterapii onkologicznej.
Rzadsze przyczyny.
Zaburzenia pracy przysadki mózgowej lub specyficzne choroby nowotworowe.
Jak diagnozujemy nadczynność tarczycy w gabinecie?
Diagnostyka nadczynności tarczycy prowadzona jest w warunkach ambulatoryjnych. Zaczynamy od szczegółowego wywiadu, badania fizykalnego oraz następujących badań krwi:
TSH
Hormon tyreotropowy.
W nadczynności jest obniżony.
fT3 i fT4
Wolne hormony tarczycowe.
Ich stężenie ulega podwyższeniu (choć w łagodnych, subklinicznych postaciach mogą pozostawać w górnej granicy normy).
Przeciwciała
TRAb, anty-TPO, anty-TG.
Ich ocena jest kluczowa, aby zidentyfikować, czy mamy do czynienia z chorobą z autoagresji (np. przeciwciała TRAb typowe dla choroby Gravesa-Basedowa).
usg tarczycy
W trakcie badania oceniam wielkość gruczołu, obecność ewentualnych guzków, ukrwienie (które w nadczynności bywa bardzo charakterystyczne) i cechy stanu zapalnego. W rzadszych przypadkach pacjent wymaga uzupełnienia diagnostyki o tzw. scyntygrafię tarczycy.
Jak wygląda nowoczesne leczenie nadczynności tarczycy?
Leczenie jest procesem. Pierwsze badania kontrolne wykonujemy zazwyczaj po około 6 tygodniach, ponieważ hormony potrzebują czasu, aby się ustabilizować. Dawki leków często wymagają modyfikacji w zależności od poziomu zaburzeń pracy tarczycy, Twojego wieku, chorób towarzyszących, indywidualnej wrażliwości na leki czy szczególnych stanów jak np. ciąża.
Leki tyreostatyczne (tiamazol, propylotiouracyl – to podstawa terapii. Pozwalają one szybko zahamować produkcję hormonów tarczycy.
Leczenie objawowe (beta-blokery) – leki takie jak propranolol szybko znoszą kołatania serca i drżenia rąk, przynosząc pacjentowi ogromną ulgę, zanim leki przeciwtarczycowe zdążą w pełni zadziałać.
Leczenie radykalne – jeżeli leczenie farmakologiczne okazuje się niewystarczające, uciekamy się do operacji usunięcia tarczycy lub podania jodu promieniotwórczego.
W przypadku niektórych łagodnych nadczynnych guzków tarczycy, doskonałą i małoinwazyjną alternatywą może być zabieg EchoLaserem.
Dieta przy nadczynności – co możesz zrobić w domu?
Farmakoterapia to absolutny fundament, ale styl życia odgrywa kluczową rolę wspomagającą. Co doradzam moim pacjentom w trakcie leczenia?
- Ostrożnie z jodem – nadmiar jodu może nasilać produkcję hormonów, dlatego unikaj suplementów z jodem na własną rękę, alg, wodorostów i nadmiaru owoców morza.
- Ogranicz kofeinę i energetyki – kawa i napoje energetyczne potęgują kołatanie serca i bezsenność.
- Zadbaj o wapń i witaminę D – nadczynność tarczycy mocno obciąża układ kostny. Jogurty, kefiry, twarogi i pestki dyni powinny na stałe zagościć w menu.
- Zbilansuj kalorycznie dietę i zadbaj o makroskładniki – w aktywnej fazie choroby Twój metabolizm spala wszystko błyskawicznie. Dbaj o pełnowartościowe białko, aby nie tracić masy mięśniowej. Pamiętaj jednak, że gdy dzięki lekom hormony wrócą do normy, należy wrócić do normalnej kaloryczności diety, aby nie przytyć.
Co, jeśli zignorujesz problem? (Możliwe powikłania)
Każda nadczynność tarczycy wymaga wyleczenia. Choroba ta w nieleczonych przypadkach może być bardzo groźna.
Nieleczona, ciężka nadczynność to ogromne wyniszczenie organizmu: utrata masy mięśniowej, osteoporoza, a przede wszystkim groźne zaburzenia kardiologiczne (niebezpieczne arytmie i niewydolność serca). W skrajnych przypadkach (szczególnie u osób starszych z wielochorobowością) może dojść do tzw. przełomu tarczycowego, który jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.
Zauważasz u siebie niepokojące objawy?
Umów konsultację endokrynologiczną i badanie USG w moim gabinecie w Gdańsku. Zbadamy problem u źródła.